درس مبانی اخلاق استاد فاضل؛ شکسته‌نفسی منفی

درس مبانی اخلاق

حجه‌الاسلام شیخ جعفر فاضل

اصل سوم: دوری از شکسته‌نفسی منفی

عزت، مفهومی است که بسیاری از افراد در پی آن هستند؛ چراکه برای افراد حسّ اقتدار و قدرت را تداعی می‌کند.

عزت خود انواعی دارد. عزتی وجود دارد که یک فرد سرمایه‌دار به‌دست آورده و برخی افراد را در برابر او به خضوع کشانده است، این عزت تا زمانی همراه اوست که پول هم در حسابش باشد و به‌محض آنکه حساب بانکی او خالی شود، قلب افراد هم از اقتدار او خالی می‌شود و دیگر آن عزتی که همراهش بود را از دست می‌دهد. این عزت یک عزت موقتی و اصطلاحاً شرطی است و اصلاً نمی‌توان آن را یک عزت حقیقی دانست.

اما عزتی هم وجود دارد که کاملاً حقیقی و ثابت است. این همان عزتی است که از جانب خداوند متعال به افراد داده می‌شود. در این عزت هیچ خدشه‌ای وارد نمی‌شود.

شاید شما در یک فرهنگ خیلی عزیز باشی؛ اما اگر به یک اقلیم و فرهنگ دیگر بروی دیگر آن عزت سابق خود را نداشته باشی؛ چراکه ارزش ملت‌ها و فرهنگ‌ها با یکدیگر متفاوت است؛ اما آن عزتی که از جانب خداست، عزتی ثابت و نامتغیر است؛ چراکه فرهنگ الهی همان فرهنگی است که در فطرت بشر جریان دارد و هیچ‌گاه آن را بی‌ارزش یا فاقد اعتبار قلمداد نمی‌کند. این عزت که درجه‌ای اعلی از اقتدار است فقط متعلق به جبهه حق است «وَ لِلَّهِ‏ الْعِزَّهُ وَ لِرَسُولِهِ‏ وَ لِلْمُؤْمِنینَ‏».[۱]

حال اگر کسی این عزت را لکه‌دار کند متهم است؛ چراکه این عزت عنوان و مارکی است که خداوند روی افراد قرار داده است و خدشه‌دارکردن آن، خدشه‌دارکردن مفاهیمی است که همه‌اش به خدا بازگشت دارد و نتیجه‌اش خدشه‌واردکردن بر عزت خداوند تبارک و تعالی است.

در این میان یا افرادی هستند که آبروی مؤمنی را می‌برند و به این واسطه گناه بزرگی مرتکب می‌شوند یا افرادی هستند که با شکسته‌نفسی منفی خودشان را حقیر می‌کنند و آن شخصیت و عنوان مؤمن را دچار خدشه می‌کنند؛ چراکه مؤمن از حرّ و آزاد یک شخصیت فراتر است و به عنوانی رسیده که چنانچه خودش آبروی خود را ببرد، عنوان مؤمن را هم زیر سؤال برده و متهم است.

نتیجه‌های شکسته‌نفسی منفی که خود آثار زیان‌باری دارند عبارت‌اند از:

  1. دروغ؛

– نماز شب می‌خوانی؟

+ نه بابا! این چه حرفیه، ما در این حدّ نیستیم اصلاً!

  1. خوارشدن؛

گروهی از صوفیه بر این باوراند که باید در برابر مردم خوار شوی تا نفست شکسته شود و این در حالی است که در اسلام گفته می‌شود حرمت مؤمن از کعبه بالاتر است و هیچ‌گاه به کسی اجازه داده نمی‌شود که به گناه خود حتی در برابر ائمه اعتراف کند؛ چراکه اسلام نفس را به‌شدت عزیز می‌داند!

  1. صدمه؛

زمانی که کسی عیبش را بیرون ریخت، علاوه بر تخریب شخصیت خود، به عنوان و جریانی که زیر پرچم آن در حرکت است نیز صدمه می‌زند که این خود اشتباهی بزرگ است.

نکته: عده‌ای در ظاهر برخوردی متواضعانه دارند؛ اما در قلب خود تواضع واقعی ندارند؛ مثلا آقا در قلبش می‌گوید من باید بروم بالای مجلس بنشینم؛ اما می‌رود میان مجلس می‌نشیند. باید توجه داشت که محل اصلی تواضع قلب است نه برخوردها و حرف‌ها.

سوال؟ چگونه یک شکسته‌نفسی مثبت داشته باشیم؟

جواب: کافی است اگر کسی از ما تعریف کرد به او بگوییم: «من از حسن‌ظنی که شما به من دارید ممنونم. اگر این چنین نیستم خدا کمکم کند که این‌گونه بشوم و اگر هستم، مرا در این راه استوار گرداند».


[۱].  سورۀ منافقون۶۳، آیه۸

مقرر: محسن حسینی

پست‌های هم‌سو

پاسخ دهید