درس اصول کافی استاد هزار؛ پیش‌درآمد

درس امامت روایی بر محور اصول کافی

دکتر علیرضا هَزار

تاریخ: ۹۵۰۸۱۹

مهم‌ترین کتابی که در زمینۀ امامت نگاشته شده است، کتاب شریف «الکافی» نوشتۀ مرحوم کلینی می‌باشد که در عصر نوّاب اربعه به نگارش درآمده است.

نگارش این کتاب حدود بیست سال به طول انجامید، این کتاب در شهر ری[۱] نوشته و در بغداد عرضه و رونمایی شد.

در اینجا دو پرسش مطرح می‌شود:

  1. با توجه به اینکه مرحوم کلینی نه رحّال و سفرکننده بوده و نه جوّال، چرا نگارش این کتاب بیست سال به طول انجامید؟
  2. چرا ایشان کتاب را در شهر دیگری رونمایی می‌کند با وجود اینکه ری و بغداد دو مدرسۀ متفاوت بود؟

پاسخ سؤال اول: دو امر باعث طولانی‌شدن نگارش کافی شد:

  • دقت فراوان مرحوم کلینی در تبویب و انتخاب عناوین؛
  • ژرف‌نگری ایشان در انتخاب روایات هر باب.

کتاب کافی در هشت جلد[۲] به طبع رسیده که شامل سه بخش می‌باشد:

  1. اصول کافی [جلد اول و دوم] که شامل کتاب‌های: العقل و الجهل، فضل العلم، التوحید، الحجه، الایمان و الکفر، الدعاء، فضل القرآن و کتاب العشره می‌باشد؛
  2. فروع کافی [جلد سوم تا هفتم] که شامل ۵۲ کتاب می‌باشد؛
  3. روضه کافی [جلد هشتم] که از وصیت امام صادق(علیه‌السلام) شروع می‌شود و مشتمل بر اجتماعیات (رفتارهای اجتماعی و برون‌خانگی) و سلوکیات (رفتارهای فردی و درون‌خانگی) می‌باشد.

نام ابواب و عناوین توسط خود مرحوم کلینی انتخاب شده؛ اما ایشان نامی برای این کتاب انتخاب نکردند.

پاسخ سؤال دوم: در بیان علت تفاوت مکان نگارش و رونمایی کتاب کافی، وجوهی گفته شده است:

  • مرکزیت علمی بغداد نزد علمای شیعه و سنی؛
  • عرضه کتاب به سفرای اربعه؛
    • اشکال: عرضۀ مباحث علمی از طریق سفرای اربعه به امام زمان(علیه‌السلام) جزو سیره علما نبوده است.
  • ترس از ازبین‌رفتن کتاب توسط قرامطه.
    • شاهد بر این وجه اینکه خود مرحوم کلینی، کتابی به‌نام «الردّ علی القرامطه» دارند.

منبع گردآوری کافی

مرحوم کلینی وارث اصول ارجمندی به نام «اصول اربعمأه» بوده که بهترین نسخه‌های آن به مرحوم کلینی رسیده است و در آن، روایاتی از زمان امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) تا زمان حضرت عسکری(علیه‌السلام) جمع‌آوری شده بود.

تفاوت اصل و کتاب:

  • حجم اصل، از کتاب کمتر است؛
  • اصل، رساله‌هایی است که در آن فقط روایت است و صاحب رساله شرحی نداده است، به‌خلاف کتاب که سخنان مؤلف نیز در آن هست؛
  • در اصول، روایات به‌طور مستقیم از امام شنیده و نوشته شده است، بر خلاف کتاب.

نکته: مقالات «اتان کلبرگ» در مجلۀ علوم قرآن و حدیث، در سه شماره ۲۷ و ۲۸ و ۳۰، بهترین منبع در زمینۀ اصول اربعمأه می‌باشد.[۳]

 

نقدهایی که بر کتاب شریف کافی نوشته شده است:

  • کسر الصنم، نوشتۀ سید ابوالفضل برقعی؛
  • اصول مذهب الشیعه الامامیه الاثنی عشریه، که صدوپنجاه صفحه‌اش به نقد کتاب کافی اختصاص دارد. این کتاب پایان‌نامۀ دکتر ناصر قفاری در سال ۲۰۰۱م می‌باشد که در سه جلد به چاپ رسیده است. شبهات موجود در این کتاب، مردافکن است و متأسفانه ردیه‌ای شایان بر آن نوشته نشده است. فقط آقای قزوینی در سایتشان (سایت حضرت ولی العصر عج) نقدی بر بعضی از قسمت‌هایش نوشته‌اند.

معرفی چند کتاب برای مطالعه:

  • کلمه الامام المهدی(علیه‌السلام)؛
  • دانشنامۀ امام مهدی(علیه‌السلام)؛
  • جلد پنجاه‌وسوم بحارالانوار که در آن هفتاد توقیع نقل شده است؛
  • موسوعه الامام المهدی(علیه‌السلام) نوشتۀ علامه کورانی.

[۱]. شهر ری در آن زمان یکی از بزرگ‌ترین شهرهای دنیا محسوب می‌شد.

[۲]. بر اساس چاپ دار الکتب الإسلامیه.

[۳]. و نیز ببینید: http://www.noormags.ir/view/fa/creator/397

مقرر: غلامحسین جعفری

پست‌های هم‌سو

پاسخ دهید